Þörf er á bæði víðtækri endurskoðun og uppfærslu samningsaðila í Helsingforssamningnum

Flokkahópur miðjumanna telur að Helsingforssamningurinn verði að nútímavæða til að endurspegla núverandi öryggis‑ og stofnanalegt umhverfi. Auk þess þarf að uppfæra stöðu hinna þriggja sjálfstjórnarríkja – Færeyja, Grænlands og Álands – þannig að þau geti tekið þátt í norrænu samstarfi á jafnræðisgrundvelli við Danmörku, Finnland, Ísland, Noreg og Svíþjóð.

Kallar á samning sem endurspeglar norrænt samstarf eins og það er í dag
Flokkahópur miðjumanna leggur áherslu á að Helsingforssamningurinn eigi að veita heildstæða mynd af norrænu samstarfi. Þrátt fyrir að samningurinn hafi hingað til verið talinn rammarsamningur, ætti hann að ná yfir öll helstu samstarfssvið – þar á meðal utanríkis‑, öryggis‑ og varnarmál, sem í dag koma alls ekki fram í samningnum. Á sama tíma er mikilvægt að uppfæra efnið þannig að það standist áskoranir samtímans á sviði umhverfismála, loftslags og líffræðilegrar fjölbreytni. Þannig verður tryggt að markmiðið um að Norðurlönd verði sjálfbærasta svæði heims nái fram að ganga.

Uppfærsla efnis og samningsaðila fer saman

Flokkahópur miðjumanna undirstrikar að nútímavæðing krefst bæði efnislegrar uppfærslu og uppfærslu á samningsaðilum. Þetta er í samræmi við þær tillögur sem Norðurlandaráð samþykkti samhljóða á þinginu í Reykjavík árið 2024. Við teljum að fleiri samningsaðilar séu mikilvægt skref, en það eitt og sér gerir ekki úrelðan samning nútímalegan.

Norrænt samstarf og ESB‑réttur fara vel saman

Nýleg lögfræðileg úttekt eftir Elinu Pirjatanniemi sýnir að ESB‑ og EES‑réttur stendur ekki í vegi fyrir dýpri norrænu samstarfi. Þvert á móti geta Norðurlönd styrkt gæði og samhæfingu innan ESB með auknu samstarfi sín á milli.

Markmiðið er sterkari og tímabærari samningur

Helsingforssamningurinn hefur áður verið endurskoðaður þegar breytingar hafa orðið á alþjóðlegu umhverfi. Nú er kominn tími á slíka endurskoðun á ný. Nútímavæðing myndi:

• styrkja sameiginlegt öryggi og viðbúnað Norðurlanda
• laga samstarfið að raunveruleika NATO‑aðildar ríkjanna
• veita sjálfstjórnarríkjunum hlutverk í samræmi við sérþekkingu þeirra
• dýpka norrænt samstarf innan Evrópusambandsins
• tryggja að markmiðið um sjálfbærasta svæði heims verði að veruleika

Flokkahópur miðjumanna leggur áherslu á að úttekt Pirjatanniemis sýni að lagalegur grunnur sé traustur og þörfin brýn. Norðurlönd þurfa uppfærðan Helsingforssamning til að geta brugðist sameiginlega og á áhrifaríkan hátt við í tímum hraðra breytinga.