Starfsáætlun

Starfsáætlun Flokkahóps miðjumanna í Norðurlandaráði árið 2026

Flokkahópur miðjumanna er næststærsti flokkahópurinn í Norðurlandaráði, hópurinn hefur mikil áhrif og getur sameinað ráðið frá vinstri til hægri. Í tillögum okkar leggjum við áherslu á Norðurlönd án landamæra og Norðurlönd sem sameinaðan aðila innan Evrópu og á alþjóðavettvangi.

Við vinnum í nefndum Norðurlandaráðs og í þjóðþingum okkar til að stuðla að framgangi markmiða okkar.

Fundartímar

23. febrúar, Hróarskelda, Danmörk – fundir Norðurlandaráðs
16. apríl, Noregur – fundir Norðurlandaráðs, aðalfundur Flokkahópsins þar sem kosin er stjórn og reikningar lagðir fram til samþykktar.
14. september, Ísland – fundir Norðurlandaráðs
26. október, Finnland – fundir og þing Norðurlandaráðs þar sem starfsáætlun og fjárhagsáætlun næsta árs eru lagðar fram til samþykktar.

Pólitísk markmið

ESB-, erlend-, öryggis- og varnarmálastefna (Forsætisnefndin)

Árið 2026 verður afgerandi varðandi endurskoðun Helsingforssamningsins. Danmörk, sem fer með formennsku í Norrænu ráðherranefndinni, ber ábyrgð á því að stíga þau skref sem tryggja að utanríkis-, öryggis- og varnarmál verði tekin inn í samninginn. Flokkahópur miðjumanna vill, í samræmi við einróma afstöðu Norðurlandaráðs, að sett verði á fót nefnd með fulltrúum bæði þingmanna og ríkisstjórna til að uppfæra Helsingforssamninginn.

Sameiginlegur borgaralegur viðbúnaður Norðurlandanna er annað áhersluatriði Flokkahóps miðjumanna árið 2026. Við viljum að borgaralegt samstarf verði jafn mikið og hernaðarsamstarfið þannig að auðveldara verði að samhæfa þessar tvær stoðir. Einnig viljum við að Færeyjar, Grænland og Álandseyjar verði aðilar að Hagasamstarfinu.

Þriðja áhersluatriðið er alþjóðlegt hlutverk Norðurlandanna. Flokkahópur miðjumanna telur að alþjóðleg áhrif geti skapað jafnmikið virði og hið hefðbundna samstarf innan Norðurlandanna. Að okkar mati er það norrænn hagur að tryggja að heimurinn þróist í rétta átt! Í reynd þýðir það að Norðurlönd samræmi aðgerðir sínar á öllum alþjóðlegum vettvöngum, sérstaklega innan Sameinuðu þjóðanna og ESB, og styðji hvert annað þegar mögulegt er, þar sem einstök ríki eiga sérstakra hagsmuna að gæta.

Flokkahópur miðjumanna hefur í mörg ár kallað eftir sameiginlegri öryggisstefnu fyrir Norðurlönd. Við teljum að slík stefna eigi einnig heima í löggjafarþingum landanna og höfum því lagt til breytingu á Helsingforssamningnum og að sett verði á fót norræn varnarmálanefnd með þátttöku þjóðþingmanna. Þessi tvö markmið hafa enn ekki náðst. Við munum halda áfram að vinna að þeim markmiðum árið 2026.

Að lokum telur Flokkahópur miðjumanna að norrænt ESB-samstarf sé mikilvægt, þar sem landamæralaust norrænt svæði þarf áfram að halda sérstöðu sinni til hliðar við hið evrópska samstarf. Við teljum einnig að ESB-löggjöfin eigi ekki að skapa nýjar hindranir fyrir frjálsa för innan Norðurlandanna.

Norræna hagvaxtar– og þróunarnefndin (UVU)

Flokkahópur miðjumanna vill styrkja sjálfbærni og samkeppnishæfni Norðurlandanna. Við teljum að nánara samstarf skapi fleiri störf, dragi úr losun gróðurhúsalofttegunda og auki verðmætasköpun.

Árið 2026 mun hópurinn leggja sérstaka áherslu á orkusamstarf, réttlátari skattlagningu fólks sem starfar yfir landamæri, meiri og betri stafræna þjónustu og grænni samgöngur.

Til að Norðurlöndin nái markmiðum sínum um sjálfbærni er betra samstarf lykilatriði. Við munum vinna að því að komið verði á fót ráðherranefnd um samgöngur og að ferðalög og flutningar yfir landamæri verði einfaldari og sjálfbærari.

Heimsfaraldurinn sýndi hversu viðkvæmur vinnumarkaður yfir landamæri er. Við teljum að ef fleiri eiga að geta starfað þvert á landamæri þurfi skattlagning og réttindi fólks sem vinnur yfir landamæri að vera sambærileg með þeim sem búa og starfa í sama landi.

Innrás Rússlands í Úkraínu og truflun á orkumörkuðum hefur skapað mikinn óstöðugleika í Evrópu. Því er mikilvægt að standa saman um orkusamstarf og þróa aukna getu til sjálfbærrar orku.

Við viljum einnig meiri stafræna samþættingu á Norðurlöndum. Við munum styðja tillögur sem tryggja íbúum betri stafræna þjónustu, hvetja til einfaldari skattasamninga fyrir fólk sem býr og starfar yfir landamæri og vinna að sameiginlegri norrænni stefnu í gervigreind (AI).

Norræna sjálfbærninefndin (UHN)

Flokkahópur miðjumanna mun fylgjast með því hvernig samstarf Norðurlanda styður við alþjóðlega stefnu og áætlun um áframhaldandi og hraðari áætlun um loftslag- og líffræðilegan fjölbreytileika. Við munum áfram leggja okkar af mörkum í sameiginlegri norrænni stefnu um innleiðingu alþjóðasamninga um líffræðilega fjölbreytni og BBNJ-samningsins („líffræðileg fjölbreytni utan þjóðlenda“). Við fylgjumst einnig með tækifærum til að stuðla að hringrásarhagkerfinu.

Norðurlönd halda áfram að berjast fyrir metnaðarfullri loftslagsstefnu á heimsvísu og Flokkahópur miðjumanna leggur fram tillögur sem efla bæði kolefnisbindingu og draga úr losun koltvísýrings. Við teljum að það sé lykilatriði að Norðurlönd taki þátt í alþjóðlegum fundum um loftslagsmál og líffræðilega fjölbreytni, og setji fram metnaðarfulla stefnu og byggi brýr milli norðurs og suðurs.

Árið 2026 má búast við nýjum áföngum í hringrásarhagkerfi Evrópu, sem er tækifæri fyrir Norðurlönd. Aukinn efnisnýtni eykur tækifæri til atvinnusköpunar og styrkir efnisöryggi. Innan líftækni eru einnig tækifæri til að efla sameiginlegar nýjungar og tryggja lifandi og samkeppnishæfar norðurslóðir.

Norræna þekkingar- og menningarnefndin (UKK)

Flokkahópur miðjumanna telur að menning og menntun séu grundvallaratriði fyrir samhug Norðurlanda. Á þessum vettvangi á sér stað mikið mannlegt og þverfræðilegt samstarf.

Menning og menntun eru einnig mikilvæg til að ná fram framtíðarsýn Norrænu ráðherranefndarinnar til 2030. Í óstöðugu alþjóðlegu umhverfi er mikilvægt að muna að menning og þekking eru einnig hluti af viðbúnaði – þær efla andlegt og félagslegt þol.

Aukin aðkoma fólks að norrænni náttúru er einnig hluti af viðbúnaði. Að geta hreyft sig og bjargað sér í náttúru er mikilvægt – bæði fyrir lífsgæði og heilsu. Mikilvægt er að virkja börn og ungmenni, sem og félagasamtök. Norðurlönd geta unnið mun meira saman á þessu sviði.

Frjáls umræða og tjáningarfrelsi eru hornsteinar lýðræðisins. Við þurfum að læra hvert af öðru og stuðla að góðum lausnum. Sjálfstæð og fagleg fjölmiðlun er mikilvæg og umræðan þarf að eiga sér stað, einnig á norrænum vettvangi.

Árið 2026 mun Flokkahópur miðjumanna áfram fylgjast með málum sem snúa að tungumálaskilningi, menntasamstarfi, rannsóknum og blómlegu menningarlífi á Norðurlöndum. Norðurlönd þurfa einnig að tryggja áfram útbreiðslu norrænnar menningar og standa vörð um verðlaun norðurlandaráðs. Við fylgjumst áfram með því verkefni sem við hófum um að gera verðlaunin sýnilegri og vernda stöðu þeirra.

Mikilvægt er að styrkja samstarf í menntamálum til að efla gæði skóla og menntastofnana. Snúa þarf vörn í sókn í hnígandi PISA-níðurstöðum. Einnig þarf að gera norrænar námsleiðir meira aðlaðandi fyrir nemendur.

Á sviði menningar er mikilvægt að vernda góð skilyrði fyrir samstarf yfir landamæri. Þar er fjármögnun áfram stórt mál – og Flokkahópur miðjumanna telur að ekki eigi að skera frekar niður á þessu sviði.

Norræna velferðarnefndin (UVN)

Flokkahópur miðjumanna vinnur að öflugu og skilvirku samstarfi um velferð, heilsu, lífsgæði og jafnrétti.

Við viljum samhæfa réttindi almannatrygginga milli landa svo auðveldara verði að starfa, búa og stunda nám þvert á landamæri.

Á heilbrigðissviðinu viljum við samræma rafræna heilbrigðisþjónustu þannig að fólk geti notað lyfseðla og tilvísanir sínar á öllum Norðurlöndum.

Nú er sérstaklega mikilvægt að efla norræna samvinnu um lyfjaöryggi, sjúkrahússframboð og samstarf við þriðja geirann.

Við viljum einnig leggja áherslu á jafnréttismál og tryggja að Norðurlönd verði áfram leiðandi í jafnrétti á heimsvísu. Við viljum vinna gegn misrétti, áreitni og óöryggi og stuðla að meiri gagnsæi um kynjamun í launum og stjórnun. Einnig viljum við vinna gegn varnarleysi barna og ungmenna.

Norðurlönd þurfa ný verkfæri til að vinna gegn öfgahyggju. Flokkahópur miðjumanna styður þekkingar- og reynslu miðlun til að vera í fremstu röð við að þróa aðgerðir sem koma í veg fyrir og berjast gegn hvers kyns öfgum. Þannig má vernda traustið sem heldur norrænum samfélögum saman.

Landamærahindranefndin

Framtíðarsýn um Norðurlönd sem samþættasta svæði heims árið 2030 krefst þess að landamærahindranir séu lágmarkaðar. Að fjarlægja óþarfa hindranir hefur mikla þýðingu fyrir daglegt líf Norðurlandabúa. Það að fólk geti starfað, ferðast, verslað eða rekið fyrirtæki yfir landamæri, vandræalaust, er kjarninn í norrænu samstarfi. Hækka þarf metnaðinn í því að afnema hindranir enn meira.

Undanfarin ár hefur verið unnið mikilvægt starf við að gera landamærahindranir sýnilegri og auðveldara að vinna bug á þeim. Náin tengsl milli landamærahindranahóps Norðurlandaráðs og Stjórnsýsluhindranaráðs Norrænu ráðherranefndarinnar eru nauðsynleg fyrir skilvirkt samstarf.

Flokkahópi miðjumanna er mikilvægt að tryggja góða þátttöku í Landamærahindranahópnum. Það gerir mögulegt að vinna að því á virkan hátt að fækka hindrunum. Með skipulegra starfi skapast einnig betri tækifæri fyrir einstaka þingmenn til að koma málum á framfæri.

Skilvirkt starf gegn landamærahindrunum krefst góðra verkfæra – bæði þinglegra (tillögugerða, fyrirspurna og samráðs) og einnig góðrar skráningar og eftirfylgdar og sambands við fyrirtæki sem verða fyrir áhrifum landamærahindrananna. Mikilvægt er að geta sýnt fram á árangur. Fyrir Flokkaahóp miðjumanna er lykilatriði að ná rauðnverulegum árangri.

Einnig þarf áfram að þróa verklag Stjórnsýsluhindranaráðsins – bæði aðferðir þess og samskipti við mobilitetsráðið, ráðherranefndina og ríkisstjórnir.